Gek toch, dat we het liever niet hebben over ‘amateur’? Het klinkt altijd zo, nou ja, amateuristisch. Terwijl het woord in de basis eigenlijk iets heel moois is. Een amateur is namelijk een liefhebber, iemand die iets doet uit passie, zonder ervoor betaald te worden. Hoe mooi is dat! Maar nee, wij willen liever als ‘professional’ gezien worden, want dan ben je meteen deskundig en bekwaam en je krijgt er ook nog voor betaald. Wat wil een mens nog meer?
Toch heeft het woord professional de laatste jaren wat van zijn glans verloren. Het is inmiddels een titel die zo’n beetje iedereen claimt, puur omdat er een beroep wordt uitgeoefend. Maar goed, als we de echte definitie volgen, is een professional iemand die ten dienste staat van anderen. In ons geval: leerlingen. Daniël van Middelkoop van de HvA beschrijft een professional in zijn lectorale rede als iemand is die zijn werk zo goed mogelijk doet, niet voor zichzelf, maar voor een ander. Deze persoon is gemotiveerd, werkt binnen een complexe omgeving en handelt volgens collectieve professionele normen, standaarden en kaders. Een professional bepaalt in een specifieke situatie wat nodig is om hoge kwaliteit te leveren en verantwoordt deze keuze vanuit de drive om op de beste manier te handelen. Dit klinkt toch als het beroep van leraar?
Om als professional succesvol te zijn hebben we scholing en ervaring nodig. In ons klaslokaal doen we de meeste relevante ervaring op. Als het gaat om scholing is er iets bijzonders aan de hand. Een bevoegd arts voldoet ook aan de kenmerken van een professional die zich onderwerpt aan verplichte nascholing om bekwaam te blijven. Bij bevoegde leraren is dat niet het geval. Dat lijkt te maken te hebben met een mislukt lerarenregister, maar ook met de zelfstandige en vaak ietwat eigenzinnige houding van leraren die zelf wel bepalen hoe zij werken aan hun professionalisering. En die komt in vele vormen. Want of je nu een interne leergang volgt of bij de koffieautomaat een collega vraagt hoe hij met een bepaalde leerling omgaat die zo vaak te laat komt, je nieuwe kennis wordt onderdeel van je handelingsrepertoire. Wat ervoor zorgt dat je weet wat je doet als je handelt in een klassensituatie.
Eerder werkte ik bij de afdeling HR van een scholengemeenschap en daar viel me al snel op dat leraren, in vergelijking met veel andere sectoren, bijzonder veel doen aan professionalisering. De cao VO biedt daar trouwens ook wel wat ondersteuning voor met een persoonlijk professionaliseringsbudget en scholingsuren. Maar, verrassend genoeg, is niets verplicht. Alleen de interne basiscursus moet je hebben afgerond voordat je een vast dienstverband kunt krijgen. Het resultaat? Professionalisering is eigenlijk niet écht geïnstalleerd in het beleid van onze school, althans dat zeggen mijn collega’s die ik er de afgelopen tijd naar heb gevraagd. Ook al ervaren we erkenning en waardering van onze collega’s als we professionaliseren.
Wat mij betreft ligt de kracht juist in de combinatie van amateurschap en professionaliteit. Een professional zonder de passie en gedrevenheid van een amateur voelt leeg, terwijl amateurschap zonder professionele normen, standaarden en kaders snel uitmondt in klungeligheid. Op onze school is de passie van het amateurschap duidelijk aanwezig, evenals de bereidheid om met professionele ontwikkeling aan de slag te gaan.
Misschien ligt er nog een uitdaging in het helder maken en samen verder vormgeven van onze gezamenlijke professionele normen, standaarden en kaders. Dat zou onze professionalisering naar een hoger niveau kunnen tillen.
Leestip: Van Middelkoop, D. (2022). Samen goed werken: Pleidooi voor een herwaardering van professionaliteit en vakmanschap. Academische Uitgeverij Eburon. Samen_goed_werken.pdf